Projekt ustawy o języku migowym

Ustawa o języku migowym i innych środkach wspierania komunikacji osób niesłyszących i niedosłyszących ma służyć wyrównywaniu szans oraz włączeniu w główny nurt życia społecznego osób niesłyszących i niedosłyszących.

   Osiągnięcie tego celu będzie możliwe przez zapewnienie obsługi w języku migowym w kontaktach obywateli z instytucjami publicznymi, wykorzystanie nowoczesnych środków komunikacji tam, gdzie do załatwiania spraw obywatele słyszący korzystają z połączeń telefonicznych, kształcenie w zakresie języka migowego, ułatwienie dostępu do informacji  w przekazie telewizyjnym, zapewnienie innych środków wspierania komunikacji ustnej.

   Poza wykonywaniem obowiązków nałożonych niniejszą ustawą władze publiczne w swoich dziedzinach inicjują i wspierają działania mające na celu likwidację barier w komunikowaniu się osób niesłyszących i niedosłyszących. W szczególności dotyczy to wspierania dobrych praktyk podmiotów zapewniających obsługę ludności w języku migowym i z użyciem środków wsparcia komunikacji ustnej, a także upowszechniania nauki języka migowego wśród osób zatrudnionych w oświacie, szkolnictwie wyższym i instytucjach prowadzących politykę społeczną.

Tytuł ustawy - propozycje

1. Ustawa o polskim języku migowym i ułatwieniach w komunikacji dla osób niesłyszących  i niedosłyszących

2. Ustawa o polskim języku migowym i środkach wsparcia komunikacji ustnej dla osób niesłyszących i niedosłyszących

I. Część ogólna

1. Cele regulacji

1. Ustawa określa zasady używania polskiego języka migowego i innych sposobów komunikacji w stosunkach obywateli z organami administracji publicznej -rządowej i samorządowej - oraz jednostkami organizacyjnymi im podległymi.

2. Ustawa określa obowiązki innych podmiotów niż wymienione powyżej w zakresie zapewnienia komunikacji dla osób niesłyszących i niedosłyszących, w tym posługujących się językiem migowym.

3. Ustawa reguluje używanie innych środków wsparcia komunikacji ustnej, stosowanych przez osoby niesłyszące i niedosłyszące, bez względu na to,      czy posługują się one językiem migowym.

W szczególności ustawa ma na celu zapewnienie osobom uprawnionym:

1. możliwości korzystania z tłumacza języka migowego,

2. możliwości załatwiania spraw i uzyskiwaniu informacji w języku migowym od osób reprezentujących lub działających w imieniu zobowiązanych podmiotów, jednostek lub instytucji,

3. możliwości korzystania z nowoczesnych środków wsparcia komunikacji ustnej, w tym technologii komunikacyjnych (SMS, komunikacja elektroniczna) na prawach równych z osobami korzystającymi z połączeń telefonicznych przy załatwianiu spraw i uzyskiwaniu informacji oraz w kontakcie ze służbami publicznymi,

4. dostępu do przekazów telewizyjnych w wersji dla osób niesłyszących. Dodatkowo, ważnym elementem ustawy jest zapewnienie członkom rodzin i innym osobom wspierającym funkcjonowanie osób uprawnionych możliwości nauki języka migowego.

2. Zasady regulacji

1. Władze publiczne wspierają wszystkie osoby uprawnione w likwidowaniu barier      w komunikowaniu się, zgodnie z ich wyborem i potrzebami.

2. Władze publiczne wspierają działania osób fizycznych, instytucji publicznych, osób prawnych, organizacji, fundacji i stowarzyszeń, mające na celu likwidowanie barier w komunikowaniu się, zgodnie z wyborem i potrzebami użytkowników                     i podopiecznych tych jednostek.

3. Wybór metody komunikowania się osoby niesłyszącej i niedosłyszącej jest jej wyłącznym i niezbywalnym prawem

4. W przypadku osoby niepełnoletniej ojej sposobie komunikowania się decydują wyłącznie jej rodzice (opiekunowie prawni).

3. Definicje:

1. Polski język migowy - określenie standardu form wypowiedzi i komunikacji oraz poziomów (stopni) jego znajomości.

2. Środki wsparcia komunikacji ustnej - w szczególności SMS oraz systemy telekonferencyjne z użyciem tłumacza.

3. Osoby uprawnione - osoby niesłyszące i niedosłyszące oraz osoby nieme bez względu na orzeczony stopień niepełnosprawności.

4. Członkowie rodzin - według zasad prawa rodzinnego.

5. Osoby wspierające - małżonkowie, osoby sprawujące opiekę nad osobami uprawnionymi.

6. Instytucje publiczne - organy administracji publicznej (państwowe i samorządowe) oraz jednostki organizacyjne im podległe z wyłączeniem szkół.

7. Służby ratowniczo-interwencyjne - pogotowie ratunkowe, straż pożarna, policja, straż miejska, a w ustalonym zakresie także pogotowie gazowe, ciepłownicze            i energetyczne, WOPR, TOPR, OHP i inne.

4.   Zakres przedmiotowy:

1. Zasady i tryb ustalania standardu komunikacji w języku migowym,

2. Uprawnienia do korzystania z języka migowego oraz z innych form komunikacji za pomocą technik telekomunikacyjnych w relacjach z instytucjami i urzędów oraz podległymi im jednostkami (służbami) oraz wynikające stąd obowiązki tych instytucji i uprawnienia obywateli;

3. Uprawnienia osób wspierających osoby posługujące się językiem migowym i innymi formami komunikacji do bezpłatnej (lub częściowo odpłatnej) nauki języka migowego i związane z nimi obowiązki władzy publicznej.

4. Status tłumacza języka migowego oraz związane z nim obowiązki i uprawnienia;

5. Obowiązki nadawców telewizyjnych w zakresie udostępniania przekazu telewizyjnego w formie odpowiadającej potrzebom osób uprawnionych;

6. Sposób finansowania kosztów (zobowiązani i źródła) wykonywania obowiązków określonych w ustawie.

II.      Język migowy

1.   Standard języka migowego

1. Ustalanie standardu komunikacji w języku migowym powierza się Narodowej Radzie Języka Migowego.

2. Zasady i tryb powoływania Rady oraz wykonywania zadań przez Radę określi rozporządzenie Rady Ministrów.

3. W skład Rady wchodzi 11-15 ekspertów w zakresie języka migowego i innych form komunikacji osób niesłyszących.

4. Członków Rady powołuje Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych w uzgodnieniu z Ministrem Edukacji Narodowej i Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Kadencja Rady trwa 3 lata. Odwołanie przed upływem kadencji jest możliwe tylko w przypadkach enumeratywnie wskazanych w ustawie.

5. Rada ustala i upowszechnia standard języka migowego w szczególności poprzez opracowywane i publikowane rekomendacje komunikacji w formie języka migowego. Rekomendacje są wiążące w szczególności w nauczaniu języka migowego, ustalaniu i poświadczaniu kwalifikacji tłumaczy oraz       w udostępnianiu przekazu telewizyjnego.

6.  

2.   Tłumacze języka migowego

1. Tłumaczem języka migowego jest osoba, która zdała egzamin państwowy z języka migowego II stopnia i jest wpisana na listę tłumaczy języka migowego prowadzoną przez wojewodę.

2. Tłumaczem przysięgłym języka migowego jest osoba, która zdała egzamin państwowy z języka migowego II stopnia i jest wpisana na listę tłumaczy przysięgłych prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego.

3. Szkolenie w zakresie języka migowego prowadzą: Polski Związek Głuchych, uczelnie wyższe, podmioty prowadzące działalność w formie szkół językowych na zasadach obowiązujących przy nauczaniu języków obcych.

4. Egzamin państwowy z języka migowego przeprowadza państwowa komisja egzaminacyjna przy wojewodzie.

5. Właściwy minister wyda rozporządzenie określające zasady nauczania języka migowego, przeprowadzania egzaminów, uzyskiwania uprawnień, zasad i trybu wnoszenia odwołań, prowadzonej przez wojewodę listy podmiotów uprawnionych do nauczania języka migowego, stawek za usługi tłumacza języka migowego oraz zasad tworzenia i działania Rady Tłumaczy Języka Migowego.

6. Władze oświatowe w swoim zakresie działania wspierają i inicjują programy doszkalania zawodowego nauczycieli w zakresie języka migowego.

7. Minister właściwy ds. szkolnictwa wyższego w drodze rozporządzenia określi zakres nauki języka migowego w standardach nauczania dla szkół wyższych.

3.   Nauka języka migowego

1. Osoba uprawniona ma prawo do bezpłatnej nauki języka migowego w ustalonym minimalnym wymiarze godzin.

2. Członkowie rodziny osoby uprawnionej mają prawo do bezpłatnej nauki języka migowego w ustalonym wymiarze godzin.

3. Osoby wspierające osobę uprawnioną wskazane przez osobę uprawnioną mają prawo do bezpłatnej nauki języka migowego na zasadach dotyczących członków rodziny.

4. Szkolenie w zakresie języka migowego prowadzą: Polski Związek Głuchych, uczelnie wyższe, podmioty prowadzące działalność w formie szkół językowych na zasadach obowiązujących przy nauczaniu języków obcych.

III.     Instytucje publiczne i służby ratowniczo-interwencyjne

1. Osoba uprawniona ma prawo żądać pomocy tłumacza języka migowego przy załatwianiu sprawy w instytucji publicznej. Koszt takiej usługi ponosi instytucja publiczna.

2. Osoba uprawniona zamierzająca skorzystać z pomocy tłumacza języka migowego zawiadamia o tym instytucję publiczną pisemnie, faksem, pocztą elektroniczną lub SMS-em albo przez osobę wspierającą nie później niż na  3 dni robocze przed terminem załatwiania sprawy z potrzebną pomocą tłumacza.

3. Instytucja publiczna ma obowiązek zapewnić usługi tłumacza języka migowego we wskazanym przez osobę uprawnioną terminie lub innym terminie uzgodnionym z tą osobą - z zastrzeżeniem pkt. 4. W razie niezapewnienia usług tłumacza przez instytucję publiczną - osoba uprawniona ma prawo skorzystać z usług wybranego przez siebie tłumacza. Koszt takiej usługi ponosi instytucja publiczna z środków własnych.

4. Instytucja publiczna może wyznaczyć jeden stały dzień w tygodniu na załatwianie spraw za pomocą tłumacza języka migowego.

5. Wojewoda w swojej siedzibie oraz na stronie internetowej publikuje listę uprawnionych tłumaczy języka migowego z obszaru województwa wraz       z danymi kontaktowymi.

6. Każda instytucja publiczna poza numerem telefonu stacjonarnego posiada numer telefonu pozwalający osobom uprawnionym na wysyłanie zapytań (z podaniem nazwiska/ numeru sprawy) i uzyskiwanie odpowiedzi przez SMS, publikowany w siedzibie tej instytucji, na jej stronie internetowej i na wszystkich drukach zawierających dane teleadresowe instytucji.

7. Pracownicy instytucji publicznych oraz służb ratunkowo-interwencyjnych, posiadający ukończony kurs języka migowego, otrzymują dodatek do wynagrodzenia z tytułu znajomości tego języka.

8. Służby ratowniczo-interwencyjne poza zwykłymi numerami alarmowymi, posiadają również numery umożliwiające odebranie zawiadomienia przez SMS, z zachowaniem zasad weryfikacji zgłoszeń.

IV. Przekaz telewizyjny

   Nadawcy telewizyjni, posiadający koncesję do nadawania na terenie całego kraju, mają obowiązek w ciągu każdej doby do zapewnienia przekazu w formie dostępnej dla osób niesłyszących, czyli z tłumaczem języka migowego oraz z napisami, co najmniej:

1. jednego głównego wydania wiadomości (programu informacyjnego),

2. jednego filmu emitowanego w czasie najwyższej oglądalności

V.  Koszty

1. Koszty korzystania przez obywatela z pomocy tłumacza języka migowego w instytucji publicznej ponosi ta instytucja ze środków własnych.

2. Koszty nauki języka migowego określonej finansowane będą w znacznym zakresie z PFRON z ewentualnym udziałem środków samorządowych.

3. Koszty wyposażenia instytucji publicznej w system umożliwiający komunikację za pomocą innych form komunikacji i utrzymanie tego systemu ponosi ta jednostka ze środków przekazanych na ten cel z budżetu państwa (lub odpowiednio samorządu).

4. Służby ratowniczo-interwencyjne otrzymują dodatkową dotację na pokrycie kosztów zapewnienia komunikacji dla osób uprawnionych.

5. PFRON w ramach posiadanych środków wpiera działania mające na celu likwidację barier w komunikacji, w szczególności dotyczy to wyposażenia w sprzęt wspierający komunikację ustną (np. specjalne aparaty telefoniczne).

VI. Ustawy powiązane:

Ustawy samorządowe - przepisy dotyczące funkcjonowania urzędów,

1. ustawa o ustroju sądów powszechnych - w zakresie zapewnienia obsługi tłumacza języka migowego (niejako biegłego, ale jako tłumacza),

2. ustawa o tłumaczach przysięgłych - likwidacja wyłączenia tłumaczy języka migowego spod ustawy, natomiast wyłączenie w stosunku do nich obowiązku ukończenia studiów wyższych,

3. ustawa o radiofonii i telewizji - limity dotyczące przekazu tłumaczonego na język migowy i przekazu opatrzonego napisami,

4. ustawa o Policji i inne przepisy określające zasady funkcjonowania publicznych służb ratowniczo-interwencyjnych - w zakresie zasad funkcjonowania oraz wynagradzania pracowników,

5. rozporządzenia dotyczące wynagradzania pracowników urzędów państwowych i pracowników samorządowych

VII.  Wejście w życie ustawy

Ustawa weszłaby w życie w dwóch etapach:

1. w pierwszej kolejności w zakresie powołania Narodowej Rady Języka Migowego, wdrożenia szkolenia i nadawania uprawnień tłumaczy języka migowego i nauki języka migowego oraz wprowadzania rozwiązań technicznych w zakresie komunikacji ze służbami publicznymi,

2. w drugiej kolejności, na bazie powstałej w wyniku zrealizowania pierwszego etapu, powinna zostać zapewniona powszechna dostępność obsługi obywateli we wskazanych (zobowiązanych) instytucjach i urzędach oraz